عمده‌اش اين بود كه هيچ شهرى در آن زمان وجود نداشت كه مردمش اين‌چنين به‌طور كامل شيعهء دوازده امامى باشند ، از اين‌رو شهر قم ، پناهگاه علويانى بود كه از ظلم و ستم حكام و امراى عباسى گريزان بودند و به اين شهر پناه مىآوردند . وجود مدفن شمارى از علويان در اين شهر شاهد خوبى بر اين امر است كه از آن جمله مىتوان به موسى مبرقع ، فرزند امام جواد اشاره كرد كه در سال 256 ق به قم آمد و در همان‌جا مدفون است . پس از او چند تن از خواهران و برادران وى نيز به قم آمده در اين شهر سكونت كردند . « 1 » پيش از وى ، زمانىكه فاطمه معصومه دختر امام كاظم عليه السّلام در سال 201 ق به ايران آمد با استقبال و اصرار مردم قم به اين شهر وارد گشت و پس از درگذشت زود هنگامش ، در همين شهر به خاك سپرده شد . « 2 » در كتاب تاريخ قم دربارهء ساداتى كه به قم عزيمت كردند و خاندان‌هايى را در اين شهر به‌وجود آوردند ، شرح مفصلى آمده است . از گفتار مؤلف چنين برمىآيد كه سادات و علويان ، شهر قم را حتى بر نواحى طبرستان و رى ترجيح مىدادند . « 3 » بدين ترتيب در عصر غيبت صغرى ، شهر قم به‌عنوان يك شهر كاملا شيعى شناخته مىشد و خاندان‌هاى شيعى و مشهورى در آن مىزيستند كه بر امور اجتماعى و علمى شهر نظارت و اشراف داشتند . رى : رى از شهرهاى بزرگ ايالت جبال و از نظر موقعيت سياسى حائز اهميت بود و تمايلات شيعى قوى در آن وجود داشت . تشيع به‌طور گسترده از آغاز قرن سوم هجرى در اين شهر نمودار شد و با امارت يافتن يك حاكم شيعى دوازده امامى به نام مادرايى ، تشيع در دهه‌هاى ميانى اين قرن بروز و ظهور آشكارى يافت . وجود محدثان و راويان و عالمان برجسته‌اى كه در عصر غيبت در اين شهر

--> ( 1 ) . قمى ، تاريخ قم ، ص 215 . ( 2 ) . همان ، ص 213 . ( 3 ) . نك ، جعفريان ، همان ، ص 186 و قمى ، تاريخ قم ، ص 208 و ص 209 .